مهندسی نقشه برداری

مهندسی نقشه برداری

نقشه‌برداری (به انگلیسی: Surveying engineering) یا مهندسی نقشه‌برداری، به علم اندازه‌گیری دقیق و تعیین موقعیت نسبی یا مطلق عوارض روی سطح زمین اطلاق می‌شود. از این تعریف ساده چنین برداشت می‌شود که هدف، تعیین مختصات نقاط در سه بعد است. در بعضی موارد، برای تعیین موقعیت، بعد زمان نیز مورد توجه قرار می‌گیرد (سنجش‌های نجومی و نقشه‌برداری ماهواره‌ای). مختصات مطلوب می‌تواند مختصات دکارتی XYZ و یا مختصات عرض و طول جغرافیایی باشد.

معمولاً عملیات نقشه‌برداری شامل دو مرحله برداشت (یا اندازه‌گیری و محاسبه) و ارائه نتایج کار است. در مرحله اندازه‌گیری، از وسایل و دستگاه‌ها (نظیر توتال استیشن‌ها، تئودولیت‌ها، جی‌پی‌اس و …) و نیز روش‌های مختلفی استفاده می‌شود تا داده‌های لازم برای مرحله دوم بدست آید. نتایج کار به صورتهای آنالوگ (نقشه، مقاطع طولی و عرضی و…) و یا رقومی (مانند جدول‌ها، مدل‌های رقمی زمین) ارائه می‌گردد.

در نقشه‌برداری از مناطق کوچک اثر کرویت زمین تقریباً ناچیز است و می‌توان زمین را در منطقه کوچکی مسطح در نظر گرفت. در مواقعی که زمین را مسطح فرض کنیم روش نقشه‌برداری، مستوی نامیده می‌شود این فرضیه مادامیکه سطح منطقه مورد نظر از چند صد کیلومتر مربع تجاوز نکند قابل قبول است. نقشه‌برداری مسطح (مستوی) برای کارهای مهندسی، معماری، شهرسازی، باستانشناسی، کارهای ثبت و املاکی، تجاری، اکتشافی بکار می‌رود. برای نمایش اطلاعات جمع‌آوری شده در نقشه‌برداری از سیستم تصویر استفاده می‌گردد. رایج‌ترین سیستم تصویر مورد استفاده در نقشه‌برداری، سیستم UTM (Universal Transvers Mercator) می‌باشد.


رشته مهندسی نقشه برداری که امروزه گاهی اوقات مهـندسی  ژئودزی و ژئوماتیک نیز  خوانده می شود در بــرگیرنده کـلیه فعالــیتهایـی  است که به نوعی منجر به برآورد  مختصات یـک یا چند نقطه از سطـح درون ویا  برون زمین می گردد.علاوه براین از آنجا  که درگذشته کلیه فعالیت  های مزبور به تهـیه نقشه از محدوده ای از زمین منجر می شده  لـذا به رشــته  مهنــدسی نقشه برداری معروف گردیده وبه سبب آنکه هرنوع فعالیت  وسـاخت وساز  عمرانی درنخستین گام مستلزم استفاده از نقشه بوده است ،این رشته  ازجمله  گرایش های مهنـدسی عمران به حساب می آمده است. لیکن امروزه با گسترش دامنه فعالیت های مهندسین این رشته شاهد حضور آنان درسایر کاربردهای علمی  تحقیقاتی  وصنعتی اعم از کنترل سدها، برج های بلند، هدایت هواپیماها، پیش  بینی زلزله، باستان  شناسی، ساخت قطعات صنعتی و … می باشیم به همین سبب  شاید بتوان نام مهندسی ژئودزی  و ژئوماتیک را دارای وجه تسمیه مناسب تری  برای این رشته دانست.


مهندسی نقشه برداری چیست؟
مهندسی نقشه برداری رشته ای است که به مباحثه مربوط به روشهای مختلف جمع آوری اطلاعات زمینی به منظور تهیه نقشه برای کاربران مختلف از روشهای متفاوت می پردازد.
اصولاً لزوم تهیه نقشه کاملاً واضح و روشن است برای مثال در فعالیتهای عمرانی نظیر احداث راهها , خطوط انتقال نیرو و آب , احداث تونل و مترو و مواردی دیگر وجود یک نقشه مناسب اولین و ضروری ترین پارامتر می باشد.
نقشه برداری به شاخه های مختلفی تقسیم می شود :
۱- Geodesy ( ژئودزی) علمی است که هدف از آن تعیین شکل و اندازه زمین و مختصات نقاط روی سطح زمین و یا بالای آن و همچنین بررسی تغییرات زمانی در شکل و میدان ثقل زمین می باشد.
ژئودزی خود به گرایش های مختلفی تقسیم می شود مانند :
الف- ژئودزی فیزیک – (فیزیکال ژئودزی) : هدف تعیین پارامترهای میدان ثقل زمین
ب- ژئودزی دینامیک : هدف بررسی تغییرات لحظه ای در شکل و اندازه زمین
ج- ژئودزی ماهواره ای : هدف تعیین مختصات با روش های ماهواره ای نظیر LLR – SLR , GPS
۲- فتوگرامتری : علم است که هدف از آن تعیین مختصات نقاط است با استفاده از اطلاعات بدست آمده از روی عکس که این رشته نیز به گرایش های مختلفی تقسیم بندی می شود.
الف- فتوگرامتری هوائی : هدف تهیه نقشه جهت مناطق وسیع یا مناطقی است که بروشهای زمینی نمی توان از آنها نقشه تهیه کرد.
ب- فتوگرامتری برد کوتاه : هدف تعیین مختصات نقاط به شرطی که فاصله نقاط تا دوربین عکسبرداری خیلی کم باشد این شاخه از فتوگرامتری در فعالیتهای صنعتی نیز استفاده می شود.
۳- سنجش از راه دور : در این رشته از اطلاعات بدست آمده از تصاویر ماهواره ای جهت تهیه نقشه استفاده می شود.
۴- GIS : سیستم اطلاعات جغرافیایی به منظور طبقه بندی اطلاعات در لایه های مختلف و ارائه مناسب به کاربر
۵- هیدروگرافی : تهیه نقشه های دریایی جهت ناوبری از وظایف این رشته است.


وظایف ناظرین نقشه بردار و ناظر بروکف معرفی شده از سوی سازمان نظام مهندسی ساختمان به مالکان سازنده:

وظایف ناظرین نقشه بردار و ناظر بروکف معرفی شده از طرف سازمان نظام مهندسی به مالکینی که قصد ساخت و ساز دارند به شرح ذیل می باشد :
۱) کنترل گودبرداری با استفاده از دوربین نقشه برداری .
۲) کنترل ستونها با استفاده از دوربین نقشه برداری .
۳) کنترل ستونها با استفاده از دوربین نقشه برداری .
۴) کنترل کدهای ارتفاعی طبقات با استفاده از دوربین نقشه برداری
۵) ارسال چهار مرحله تایید گزارشات فوق به شهرداری و ناظر سازه پروژه مورد نظر .
۶) تعیین تراز صفر ساختمان با در نظر گرفتن کد معبر موجود .


کاربردهای نقشه برداری در ساختمان سازی

خدمات نقشه برداری ساختمانی را میتوان به طور کلی به سه دسته اصلی تقسیم کرد:

خدمات نقشه برداری قبل از احداث ساختمان
خدمات نقشه برداری حین احداث ساختمان
خدمات نقشه برداری پس از احداث ساختمان
توجه:
توصیه میشود مهندسین نقشه بردار در تمام مراحل پروژه های ساختمانی قبل از شروع پروژه و حین اجرای خدمات مهندسی نقشه برداری و حتی پس از آن نسبت به ثبت بصری پروژه با دوربین های عکسبرداری و سپس نسبت به بایگانی آنها بر اساس تاریخ و گزارش های تکمیلی اقدام کند. این امر میتواند جهت رفع هرگونه ابهام در کلیه مراحل ارائه خدمات به نقشه بردار کمک کند و در بسیاری موارد نکاتی که از چشم نقشه بردار به دور مانده را جهت ارجا های بعدی ماندگار کند.


 

خدمات نقشه برداری قبل از احداث ساختمان

عناوین اصلی خدمات نقشه برداری قبل از احداث ساختمان را میتوان به زیر بخشهای زیر تقسم بندی کرد:

مساحی حدود اربعه و نقشه برداری توپوگرافی و تهیه نقشه سایت پلان و ثبت موقعیت عوارض طبیعی و مصنوعی (مانند چاه ، درخت و …) که در هنگام طراحی معماری تاثیر گذار هستند، و تهیه پروفیل های خیابانهای دسترسی مجاور.
بررسی ابعاد اربعه و مساحت وضعیت موجود زمین و مطابقت آن با سند ثبتی و پیاده سازی طول وابعاد سند بر روی نقشه وضعیت موجود زمین (اربیلت) و رفع احتمالی عدم تطابق مشکلات ثبتی سند ملکی.
کمک به تیم معماری جهت جانمایی بهترین مکان احداث ساختمان با توجه به ضوابط شهرسازی و معماری و محاسبات بروکف.
جانمایی سایت پلان بر اساس دستور نقشه شهرداری بر روی نقشه های ازبیلت.


 

خدمات نقشه برداری حین احداث ساختمان

از مزایای کلی خدمات نقشه برداری ساختمانی میتوان افزایش دقت و صحت اجرای نقشه ها و در نتیجه افزایش تاثیرات واقعی محاسبات فنی سازه و معماری، محاسبات زلزله و افزایش بهره وری در زمان اجرای پروژه را برشمرد. عناوین اصلی خدمات نقشه برداری حین احداث ساختمان را میتوان به زیر بخشهای زیر تقسم بندی کرد:

پیاده سازی سایت پلان و جانمایی محل فونداسیون.
کنترل اجرایی حین عملیات خاکبرداری و گود برداری و محاسبات احجام خاکی بر اساس نقشه برداری های مکرر از سطح سایت بنا به تقاضای کارفرما.
کنترل مجدد جانمایی فونداسیون.
جانمایی و کنترل محل حفر چاه شمع ها و کنترل پیوسته آنها (پس از هر مرحله گود برداری در پروژه های بلند مرتبه ای که شامل طبقات متعدد زیر سطح صفر هستند).
کنترل پیوسته خطوط تراز بستر سازی و مگر ریزی و … .
جانمایی محورهای سازه و کنترل پیوسته موقعیت مکانی و تراز ارتفاعی آنها تا هنگام نصب صفحه ستون ها (در پروژه های اسکلت فلزی) .
کنترل موقیعت مسطحاتی ستونها (در پروژه های اسکلت بتونی).
کنترل شاقولی و پیچیدگی ستونها در ساختمانهای اسکلت فلزی حین ستون ریزی.
کنترل خط تراز بتن بتن ریخته شده در سقف ها (کنترل تراز طبقات).
پیاده سازی خطوط تراز در طبقات برای سایر پیمانکاران ساختمانی نظیر برقکار، تاسیسات، سقف کاذب و … و کنترل پیوسته آنها
پیاده سازی اجزای ساختمانی بسته به نوع پروژه و درخواست کارفرما و کنترل صحت اجرای آنها در داخل و یا خارج (محوطه سازی) پروژه ساختمانی ( به عنوان مثال اجرای طرح داخلی طبقات نظیر تیغه های دیوار چینی داخل ساختمان، جانمایی محل احداث رایزر های تاسیسات، کانالهای آبهای زهکشی و پیاده سازی قطعات سقف و …) .
پیاده سازی رمپ ها و سایر اجزای فنی محوطه سازی و کنترل دقیق خطوط تراز آنها.
کنترل دقیق نصب قطعاتی که شاقولی بودن آنها اهمیت اساسی دارد (مانند قطعات شمشیری در راه پله ها، پاگرد پله ها و …).
پیاده سازی نماهای پیچیده از نظر طراحی و یا نماهایی که با مصالح خاص پیش ساخته پازلی اجرا میشوند (نظیر کامپوزیت پنل آلومینیوم ، نمای فریم لس شیشه ای و …).


 

خدمات نقشه برداری پس از احداث ساختمان

معمولا هنگام مرمت، احیا و بازسازی یک بنا و یا اجرای یک طرح جدید پس از ساخت بنا و یا تغییر در طراحی حین اجرای یک بنا نیاز به خدمات نقشه برداری به شدت احساس میشود. قدم اولیه درتمام این پروژه ها تهیه نقشه وضعیت موجود (ازبیلت) است.

نقشه بردار موظف است داده های لازم بسته به نوع پروژه و نیاز پیمانکار را از محل پروژه استخراج کرده و در قالب نقشه های ساختمانی قابل استفاده برای مجری تهیه کند. معمولا شاخه های معماری و باستانشناسی ، تصویرگری بیشترین مصرف کنندگان این گونه خدمات نقشه برداری هستند.

آماده سازی بستر شبکه نقشه برداری و انتخاب ابزار مناسب جهت تهیه ازبیلت دقیق بستگی به موقعیت و نوع پروژه و تجربه قبلی نقشه بردار در پروژه های مشابه دارد. بنابراین به صورت موضوعی فقط به ذکر چند مورد بسنده میشود:

نقشه برداری میکروژئودزی، و تهیه نقشه ازبیلت ستونها و دیوار های حایل به منظور چگونگی بررسی وضعیت سازه از نظر نشست ویا پیچش و انتخاب روشهای مناسب تقویت سازه.
نقشه برداری تهیه پلان ازبیلت نمای یک ساختمان جهت اجرای نمای جدید و یا بازسازی نمای موجود، با کمک ابزارهای مناسب که بسته به پیچیدگی طرح انتخاب ابزار مناسب نظیر دوربینهای متریک دیجیتال، اسکنرهای لیزری و یا تجهیزات دقیق نقشه برداری (مجموعه توتال استیشن Reflectorless وReflective tape ) صورت میپذیرد.
جهت پروژه های بازسازی تهیه نقشه ازبیلت کلیه اجزای تاسیسات الکتریکی و محل خروجی و ورودی های لوله های تاسیساتی و سایر اجزای ساختمانی نظیر حفرات کانالهای آب و سرویسهای بهداشتی و … ضروری بوده و بسته به پیچیدگی و وضعیت طرح ابزارهای مناسب جهت برداشت انتخاب میگردد.
مستند سازی میراث فرهنگی در راستای شناخت آثار تاریخی و ملی و تهیه طرح های حفاظت، مرمت، احیاء، ساماندهی بنا ها، محوطه ها و بافتهای تاریخی – فرهنگی با کمک ابزار های دقیق مستند نگاری نظیر سیستمهای فوتوگرامتری برد کوتاه و اسکنر های لیزری.


مشتری: مهندسان نقشه کشی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *